INTERVIEW - CEDRIC GERBEHAYE

Het gaat weer mis in Congo. Een kwart miljoen mensen is op de vlucht en soldaten plunderen en verkrachten. De enige mensen die echter nooit aan bod komen in het nieuws, zijn de mensen zelf, die ondertussen in een oorlogssituatie leven die al bestond toen Kurt Cobain nog leefde. Artsen zonder Grenzen stuurde de Belgische World Press Photo-winnaar Cédric Gerbehaye naar Congo voor een reportage over het leven daar. De onwaarschijnlijke foto's in het filmpje hierboven zijn van hem. De Belgische Vice-hoofdredacteur Kasper Demeulemeester sprak even met Cédric na de persconferentie over het Toestand: Kritiek project in Brussel en achteraf was hij zo van de kaart en ontroerd dat hij een kaars van Amnesty International gekocht heeft. Zo zie je maar dat je vrienden van Vice niet allemaal cynische, kille klootzakken zijn. Klik door voor het interview.

Vice: Hee Cédric. Ik dacht het interview te beginnen met het vreemde verhaal dat aan dit interview voorafging. Nadat ik het persbericht van Artsen Zonder Grenzen had gekregen, heb ik meteen ons interview vastgelegd. Pas later ging ik wat googlen om meer van je foto's te zien en de eerste foto die ik van je zag, was de World Press Photo, die van Nkunda. Ik viel omver, want dat is de foto die al bijna een maand boven mijn bureau hangt, die ik ingescand heb, zonder dat ik wist dat het jouw foto was. Ik wist niet eens dat je er een award mee had gewonnen, ik was gewoon bezeten door die foto. Kun je me er wat meer over vertellen?
Cédric Gerbehaye: Kijk, ik moet oppassen wat ik antwoord op je vragen. Ik moet binnenkort terug naar Congo, en voor mijn eigen veiligheid is het belangrijk dat ik oppas wat ik zeg. Waarvoor ga je dit interview gebruiken?

Het komt op de blog.
Niet in het magazine?

Dat was niet echt de bedoeling, ik zou het graag vandaag online brengen om ook wat over Artsen Zonder Grenzen te kunnen schrijven en zo.
Ah, ok. Maar dan moeten we straks eens praten over het magazine, het ziet er goed uit. Mooi, glanzend papier, jullie lijken respect te hebben voor de foto's. Een magazine waar een fotograaf graag zijn foto's in ziet. Maar goed, da's voor straks.
Over die foto. Ik heb die foto genomen in juli 2007, op een moment dat de media echt niet geïnteresseerd waren in Congo. Ik was van vrijdag tot zondag in het kamp van Nkunda. Dat is vrij uitzonderlijk. De meeste fotografen doen een 'in and out', wat wil zeggen dat ze er lk, hun foto schieten en weer weg zijn. Zo kan ik niet werken. Ik bleef meerdere dagen in het kamp, waardoor je een bepaalde mate van vertrouwen kan winnen.

Weet je dat de sfeer in de foto me een beetje deed denken aan Apocalypse Now? De generaal, die als een kolonel Kurtz in het oerwoud zit, in kledij die hem eruit doet zien als een soort rancher uit Montana.
Nkunda is iemand die zich zeer goed bewust is van zijn beeld in de media. Hij houdt er ook van zich in tenue te steken voor een fotograaf, of een cameraploeg. Hij is zeer intelligent en weet heel goed waar hij mee bezig is.

Ik bedoelde meer dat hij ook, net als Kurtz, symbool lijkt te staan voor de waanzin van de oorlog, en meer nog, voor de surrealistische gruwel die Centraal-Afrika weeral teistert.
Weet je, die foto is een beetje een eigen leven beginnen leiden. Voor mij was het vooral een portret van Nkunda, en stond het nergens symbool voor. Ik heb hem ook gefotografeerd als hij de mis aan het voorgaan was. Hij is ook priester, weet je. Nkunda is niet alleen een militair krijgshoofd en iemand die een politiek leider wil zijn, maar evenzeer iemand met een grote religieuze drive. Dat verklaart ook waarom er in zijn leger in tegenstelling tot veel andere milities in het gebied zoveel discipline en respect heerst.

Klopt dat hij ziek is? In bepaalde Belgische pers wordt geschreven dat hij AIDS heeft...
Daar mag ik echt niets over zeggen, maar laat me zeggen dat een gerucht is dat al lang meegaat en over hem verspreid wordt. Nkunda is een Tutsi, hij is ook heel lang en heel mager, dus is het gemakkelijk om te beweren dat hij AIDS heeft. Langs de andere kant is het al van de zomer van 2007 geleden dat ik hem gezien heb, dus wie weet wat er sindsdien gebeurd is.

Een andere reden waarom ik zo graag met je wou spreken, is omdat ik het gevoel heb dat de manier waarop jij fotojournalistiek bedrijft ons zeer na aan het hart ligt. Het is het soort oorlogsfotografie zoals we er al vele jaren geen meer hebben mogen zien.
Zoals je waarschijnlijk weet, ben ik journalist van opleiding, maar ik had al snel door dat ik niet voor radio of tv wou werken, dat ik naar het buitenland wou gaan en alles zo realistisch mogelijk wou weergeven wat ik daar zag. Ik ben dan ook als zelfstandige begonnen, ik verdien haast niets aan mijn foto's, maar probeer gewoon de mensen met mijn beelden bewust te maken van hetgeen er in de wereld gebeurt, ook al moet ik er al mijn geld insteken en brengt het me niets op.

Je hebt geen idee hoeveel plezier het me doet dat te horen. Dat is exact wat wij ook proberen: mensen tonen waar het om gaat, zonder het in gemakkelijk verteerbare, voorgekauwde formats te steken. Dat soort fotografie wordt echter steeds zeldzamer. Ik moet zelfs zeggen dat toen ik je foto's zag, ik moest denken aan de klassieke oorlogsfoto's zoals die na Vietnam niet meer gemaakt zijn.
Dank je, dat zie ik als een compliment. Ik werk dan ook op de klassieke fotodocumentaire wijze: ik werk traag, blijf lang op één plaats. Ik fotografeer trouwens op film, met de klassieke apparaten, Leica, Hasselblad, in zwart-wit. Niet omdat ik zo graag een bepaalde stijl wil volgen, maar omwille van de korrel. Ik denk dat er geen betere manier is om de vuile, stinkende wereld weer te geven dan met de vuile korrel en de flou van ouderwetse film.

Is er dan nog vraag naar dat soort fotografie?
Nee, niet echt. De media van tegenwoordig is helemaal, hoe zal ik het zeggen, aseptisch geworden. De enige media die er wel nog durven aankomen zijn de fotografiemagazines, en magazines als dat van jullie.

Ben je bewust bezig met de macht die beelden kunnen hebben de dag van vandaag?
Wat me eerder bezighoudt is net hoe beperkt de impact is van foto's. Waar leidt het toe? Wat bereik ik ermee? Ik probeer kwaliteit te maken, en hoop dat ik de mensen bewust kan maken van de wereld rondom hen. Ik hoop dat mijn foto's in de geschiedenis iets meer kunnen betekenen dan het papier te zijn waar de mensen hun aardappelen op schillen.

KASPER DEMEULEMEESTER

Kijk op http://www.toestand-kritiek.be/ om de andere foto's van Cédric uit Congo te zien. Binnen twee maanden gaat hij terug, voor een reportage van meerdere maanden. Na het interview hadden we het trouwens ook over Vice, en met wat geluk en veel koppig zagen kunnen we jullie in 2009 een exclusieve reportage van Cédric presenteren in het magazine. We houden jullie op de hoogte.

Alle foto's © Cédric Gerbehaye/Agence VU